Jednym z najczęściej powtarzanych mitów w sprawach rodzinnych jest przekonanie, że dopiero po ukończeniu 13. roku życia dziecko może zdecydować, z którym rodzicem chce mieszkać lub jak często chce spotykać się z drugim rodzicem. Pogląd ten nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Polski ustawodawca nie określił minimalnego wieku, od którego sąd jest zobowiązany wysłuchać dziecko lub uwzględnić jego stanowisko. Kluczowe znaczenie mają indywidualne cechy dziecka, w szczególności jego rozwój psychiczny, stan zdrowia oraz stopnień dojrzałości.
Postępowania dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej, ustalenia miejsca zamieszkania dziecka ora kontaktów z rodzicem należą do najbardziej wymagających spraw rodzinnych. Ich wspólnym mianownikiem jest nadrzędna zasada dobra dziecka, wyrażona zarówno w przepisach krajowych, jak i w aktach prawa międzynarodowego.
Spis treści:
Znaczenie zdania dziecka w sprawach o miejsce zamieszkania
Znaczenie zdania dziecka w sprawach o kontakty
Jak wygląda wysłuchanie dziecka?
Czy dziecko może samo zdecydować, z którym rodzicem będzie mieszkało?
Odpowiedź brzmi: nie
Art. 216 (1) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że sąd wysłuchuje małoletniego, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Natomiast zgodnie z § 2 tego przepisu sąd uwzględnia rozsądne życzenie dziecka stosownie do okoliczności sprawy oraz poziomu jego rozwoju. Oznacza to, że ustawodawca świadomie zrezygnował z określania konkretnego wieku, pozostawiając ocenę indywidualnych predyspozycji dziecka sądowi.
W praktyce oznacza to, że nawet dziecko w wieku 7-8 lat może zostać wysłuchane, jeżeli potrafi świadomie wyrazić swoje potrzeby i odróżnia własne oczekiwania od wpływu rodziców. Z kolei wiek 13 czy nawet 15 lat nie gwarantuje automatycznego uwzględnienia stanowiska dziecka.
W sprawach dotyczących ustalenia miejsc zamieszkania dziecka sąd analizuje całokształt okoliczności mających wpływ na jego dobro.
Do najważniejszych należą:
Zdanie dziecka tanowi więc jeden z elementów materiału dowodowego. Nawet jeżeli małoletni jednoznacznie deklaruje chęć zamieszkania jednym z rodziców, sąd nie jest związany jego wolą. Jeżeli uzna, że wybór dziecka pozostaje pod wpływem manipulacji lub jest sprzeczny z jego dobrem, może wydać odmienne rozstrzygnięcie.
Podobne zasady obowiązują przy ustalaniu kontaktów z rodzicem.
Wysłuchanie dziecka może pomóc ustalić sądowi:
Jednocześnie sama niechęć dziecka do spotkań z rodzicem nie oznacza automatycznie, że kontakty zostaną ograniczone lub zakazane. Sąd każdorazowo bada przyczyny takiego stanowiska, w tym możliwość występowania konfliktu lojalnościowego lub zjawiska alienacji rodzicielskiej.
Od 2024 r. procedura została szczegółowo uregulowana.
Wysłuchanie odbywa się:
Sędzia powinien posługiwać się prostym językiem, zadawać pytania otwarte, unikać sugestii oraz zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa.
Co istotne, dziecko może odmówić udziału w wysłuchaniu, a sąd ma obowiązek uszanować tę decyzję.
Przebieg wysłuchania nie jest nagrywany, sporządza się jedynie notatkę urzędową.
Nie.
Polskie prawo nie przyznaje dziecku kompetencji do samodzielnego wyboru rodzica, przy którym będzie mieszkało. Ostateczna decyzji należy do sądu, który kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka.
W praktyce wraz z wiekiem i wzrostem dojrzałości znaczenie opinii dziecka rośnie. Stanowisko nastolatka będzie zwykle miało większą wagę niż wypowiedź dziecka kilkuletniego, jednak nadal nie będzie wiążące.
Wnioski
Obowiązujące przepisy jednoznacznie wskazują, że o znaczeniu zdania dziecka nie decyduje jego metryka, lecz poziom dojrzałości oraz zdolność do świadomego wyrażania własnych potrzeb. zarówno w sprawach dotyczących miejsca zamieszkania, jak i kontaktów z rodzicami sąd ma obowiązek wysłuchać dziecko, jeżeli pozwala na to jego rozwój, a następnie uwzględnić jego rozsądne życzenie w zakresie zgodnym z dobrem dziecka. W konsekwencji rozpowszechnione twierdzenie, że decydujący jest wiek 13 lat, należy uznać za niezgodne z obowiązującym stanem prawnym.
radca prawny Arleta Dub-Brych
Przeczytaj także:
Dobro dziecka z rozwodem w tle z perspektywy dziecka
W jaki sposób wspierać dziecko po rozstaniu rodziców
Uwikłanie dziecka w konflikt lojalnościowy jako forma znęcania się
Alienacja rodzicielska a przemoc psychiczna wobec dziecka
Obszar działania: Niegowa, Koniecpol, Szczekociny, Włodowice, Siewierz, Ogrodzieniec, Olkusz, Katowice, Częstochowa, Poręba, Poraj, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Zawiercie, Myszków, Żarki, Lelów
ul. Władysława Stanisława Reymonta 2/3
42-400 Zawiercie
Godziny otwarcia:
Poniedziałek: 9-17
Wtorek: 9-20
Środa: 9-18
Czwartek: 9-16
Piątek: 9-15
Soboty oraz inne godziny - tylko po wcześniejszym
telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
ul. Brzozowa 28
42-235 Lelów
Godziny otwarcia - Klienci przyjmowani są tylko po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
tel. kom. 883 768 968
e-mail: biuro@legeartis-kancelaria.pl
Z uwagi na częste wyjazdy do Sądu proszę o wcześniejsze
ustalenie terminu spotkania pod wskazanym numerem telefonu
lub za pomocą adresu poczty elektronicznej.