Jak sąd ustala winę przy rozwodzie? Nie wystarczy powiedzieć: „To przez niego się rozstaliśmy”
„To nie ja doprowadziłam do rozpadu małżeństwa. To on zdradził”.
„Przez lata próbowałem ratować ten związek, a teraz żona twierdzi, że to ja jestem winny”.
„Ona wyprowadziła się pierwsza. Czy to oznacza, że sąd uzna ją za winną?”
W sprawach rozwodowych bardzo często każda ze stron ma własną, zupełnie inną wersję historii małżeństwa. Oboje małżonkowie potrafią przedstawić dziesiątki sytuacji, które — ich zdaniem — jednoznacznie pokazują, kto ponosi odpowiedzialność za rozpad związku. Problem polega na tym, że sąd nie rozstrzyga sprawy rozwodowej na podstawie tego, kto potrafi opowiedzieć bardziej przekonującą historię. Sąd musi ustalić, co rzeczywiście doprowadziło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia oraz czy zachowaniu któregoś z małżonków można przypisać winę. I właśnie tutaj zaczyna się jedna z najbardziej złożonych części procesu rozwodowego. Bo zdrada nie zawsze automatycznie oznacza wyłączną winę. Osoba zdradzona również może zostać uznana za współwinną. A małżonek, który jest przekonany, że „ma przecież dowody”, może w trakcie procesu odkryć, że przedstawione przez niego materiały wcale nie dowodzą tego, co uważał.
Jak więc sąd ustala winę przy rozwodzie? Co naprawdę bierze pod uwagę? Jakie dowody mogą mieć znaczenie? I dlaczego w sprawie o rozwód czasami jedno zdarzenie nie przesądza jeszcze o wyniku całego procesu?
Spis treści
Polskie prawo przewiduje, że przy orzekaniu rozwodu sąd co do zasady rozstrzyga również, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Wyjątkiem jest sytuacja, w której oboje małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie. W praktyce sąd może więc:
I tu pojawia się podstawowy błąd, który często popełniają osoby rozpoczynające sprawę rozwodową. Wina w rozwodzie nie oznacza odpowiedzi na pytanie: kto był lepszym człowiekiem albo lepszym małżonkiem. Nie chodzi również o sporządzenie przez sąd listy wszystkich błędów popełnionych w małżeństwie. Kluczowe pytanie brzmi:
Czy określone zachowanie małżonka było zawinione i czy pozostawało w związku z rozkładem pożycia małżeńskiego?
Dlatego sprawa o winę często wymaga spojrzenia na całe małżeństwo, a nie tylko na jedno dramatyczne zdarzenie.
Nie istnieje jeden dokument ani jedno pytanie, po którym sąd może stwierdzić:
„Tak, ta osoba jest winna rozpadu małżeństwa”.
Sąd analizuje całokształt okoliczności sprawy. W praktyce istotne może być między innymi:
To ostatnie jest szczególnie ważne. W procesie rozwodowym przekonanie jednej strony o swojej racji nie jest jeszcze dowodem. Można być absolutnie pewnym, że małżonek zniszczył małżeństwo — a mimo to nie potrafić przedstawić materiału, który pozwoli sądowi ustalić konkretne okoliczności. Z drugiej strony czasami pozornie drobne dowody, zestawione ze sobą, mogą stworzyć bardzo spójny obraz tego, co działo się w małżeństwie.
Nie. To, że małżonkowie przestali ze sobą mieszkać kilka miesięcy przed wniesieniem pozwu, nie oznacza, że tylko ostatnie miesiące małżeństwa mają znaczenie. Często trzeba cofnąć się znacznie dalej. Wyobraźmy sobie małżeństwo, w którym przez wiele lat narastały konflikty. Jedna strona zarzuca drugiej brak zaangażowania w rodzinę. Druga twierdzi, że przez lata była ignorowana i poniżana. Później dochodzi do zdrady.
Czy sama zdrada kończy analizę? Niekoniecznie. Sąd może badać:
Ustalenie momentu rozkładu pożycia może mieć zasadnicze znaczenie w sprawie rozwodowej. Jeżeli zastanawiasz się, jak długo musi trwać rozstanie i kiedy sąd może uznać, że małżeństwo rzeczywiście się rozpadło, przeczytaj również artykuł o tym, kiedy można wystąpić o rozwód i jak długo musi trwać separacja.
To właśnie dlatego ustalanie winy przy rozwodzie nie jest prostym przypisaniem odpowiedzialności za jedno wydarzenie.
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. I odpowiedź brzmi:
Nie zawsze.
Zdrada może oczywiście mieć ogromne znaczenie dla oceny winy. Ale sam fakt, że jeden z małżonków dopuścił się niewierności, nie oznacza automatycznie, że sąd zawsze uzna wyłącznie jego winę. Szczególne znaczenie może mieć również to, kiedy doszło do zdrady i czy w tym czasie między małżonkami istniało jeszcze faktyczne pożycie małżeńskie.
Dlaczego? Ponieważ sąd bada całokształt przyczyn rozkładu pożycia. Może się więc zdarzyć, że:
W takiej sytuacji możliwe jest przypisanie winy obojgu małżonkom. To bardzo ważne zwłaszcza dla osób, które zakładają:
„Jeżeli udowodnię zdradę, sprawa o winę jest już wygrana”.
Nie zawsze. Co więcej, w praktyce zdarzają się również sytuacje, w których określone zachowania tylko pozornie wskazują na zdradę albo zostają przez współmałżonka błędnie zinterpretowane. Trzy takie sytuacje omawiam na konkretnych przykładach w osobnym artykule.
„Pozory zdrady a wina za rozwód na przykładach”
Sama zdrada może być niezwykle istotnym elementem sprawy. Nie zwalnia jednak sądu z obowiązku oceny zachowania obu stron.
Tak.
I dla wielu klientów jest to jedna z najbardziej zaskakujących rzeczy w sprawie rozwodowej. Osoba może zostać zdradzona, cierpieć z powodu niewierności małżonka i jednocześnie zostać uznana przez sąd za współwinną rozkładu pożycia. Nie oznacza to oczywiście, że zdrada przestaje być istotna. Oznacza jedynie, że sąd może ustalić, iż również zachowanie drugiego małżonka w sposób zawiniony przyczyniło się do rozpadu małżeństwa. To ma ogromne znaczenie procesowe.
Wina nie jest konkursem punktowym. Nie można więc skutecznie oprzeć strategii wyłącznie na zdaniu:
„On zrobił coś znacznie gorszego niż ja”.
Każda sprawa jest inna. Nie ma zamkniętej listy zachowań, po których sąd automatycznie orzeka winę. W praktyce w sprawach rozwodowych pojawiają się między innymi zarzuty dotyczące:
Jednym z problemów, który potrafi doprowadzić do głębokiego kryzysu małżeńskiego, jest uzależnienie od hazardu. Nie chodzi przy tym wyłącznie o utratę pieniędzy. Hazard może prowadzić do kłamstw, ukrywania długów, utraty poczucia bezpieczeństwa finansowego i całkowitego zniszczenia zaufania między małżonkami.
W niektórych małżeństwach problemem nie są pojedyncze awantury, ale długotrwałe mechanizmy manipulacji i podważania rzeczywistości drugiej osoby. Jednym z nich może być gaslighting — sytuacja, w której jedna osoba systematycznie sprawia, że druga zaczyna wątpić we własną pamięć, ocenę sytuacji, a czasem nawet zdrowie psychiczne.
Ale bardzo ważne:
Samo nazwanie zachowania zdradą, przemocą psychiczną albo zaniedbywaniem rodziny nie przesądza jeszcze o wyniku sprawy.
W procesie trzeba ustalić:
co się wydarzyło, kiedy, jak często, w jakich okolicznościach oraz jaki był związek tego zachowania z rozpadem pożycia.
To właśnie szczegóły często decydują o wyniku.
W sprawach rozwodowych słowo „dowody” jest czasami używane bardzo szeroko.
Klient mówi:
„Mam wszystko”.
Po czym okazuje się, że „wszystko” oznacza kilkaset screenów wiadomości bez dat, pojedyncze zdjęcia bez kontekstu albo nagrania, z których trudno ustalić, kiedy i dlaczego powstały.
Dlatego materiał dowodowy powinien być oceniany nie tylko pod kątem tego, czy jest emocjonalnie mocny, ale przede wszystkim:
Co dokładnie ten dowód ma wykazać?
W zależności od sprawy znaczenie mogą mieć:
Nie każdy dowód jest jednak równie wartościowy. Dziesięciu świadków nie zawsze jest lepszych niż dwóch dobrze dobranych świadków. Tysiąc stron korespondencji nie zawsze jest lepsze niż kilkanaście wiadomości pokazujących konkretny mechanizm konfliktu. Dobra strategia dowodowa polega nie na zgromadzeniu wszystkiego, co można znaleźć, ale na świadomym wyborze tego, co rzeczywiście ma znaczenie dla konkretnej tezy.
To pytanie powinno paść przed rozpoczęciem długiego procesu, a nie dopiero wtedy, gdy sprawa trwa już kilka lat. Odpowiedź nigdy nie powinna być automatyczna. Czasami walka o winę ma bardzo duże znaczenie. Czasami ma przede wszystkim znaczenie emocjonalne. Czasami natomiast może oznaczać:
Nie oznacza to, że należy z góry rezygnować z ustalania winy. Oznacza natomiast, że:
decyzja o walce o winę powinna być decyzją strategiczną, a nie wyłącznie reakcją na krzywdę.
To dwie różne rzeczy.
Czasami klient chce orzeczenia o winie, ponieważ mówi:
„Chcę, żeby sąd wiedział, kto naprawdę zniszczył nasze małżeństwo”.
I to uczucie jest całkowicie zrozumiałe. Rolą prawnika nie jest jednak jedynie powiedzieć:
„Dobrze, będziemy walczyć”.
Rolą prawnika jest również uczciwie powiedzieć:
Jednym z najważniejszych praktycznych skutków orzeczenia o wyłącznej winie mogą być alimenty między byłymi małżonkami.
Nie oznacza to jednak, że:
Każda z tych kwestii wymaga odrębnej analizy. Ponadto często zdarza się, że przypisanie winy za rozkład pożycia małżeńskiego współmałżonkowi nie ma żadnego wpływu na pozostałe kwestie związane z rozwodem. I właśnie dlatego nie warto podejmować decyzji o strategii rozwodowej na podstawie zasłyszanego zdania:
„Jeżeli udowodnisz zdradę, dostaniesz wszystko”.
W sprawach rozwodowych takie uproszczenia potrafią być bardzo kosztowne.
Jeżeli rozważasz żądanie ustalenia winy, zacznij od uporządkowania sytuacji.
Po pierwsze: nie buduj sprawy wyłącznie na emocjach
Emocje są naturalne, ale pozew, odpowiedź na pozew i strategia procesowa muszą opierać się na faktach.
Po drugie: ustal chronologię
Zapisz:
Chronologia bardzo często pozwala spojrzeć na sprawę zupełnie inaczej.
Po trzecie: zastanów się, co naprawdę można udowodnić
Nie wszystko, co wydarzyło się w małżeństwie, uda się udowodnić w procesie. I nie każdy dowód będzie potrzebny.
Po czwarte: poznaj argumenty drugiej strony
Dobra strategia procesowa nie polega wyłącznie na przygotowaniu własnej wersji wydarzeń.
Trzeba również przewidzieć:
Co druga strona może zarzucić Tobie?
To szczególnie ważne w sprawach, w których każdy z małżonków twierdzi, że jest całkowicie niewinny.
Po piąte: zastanów się, jaki cel chcesz osiągnąć
Nie tylko:
„Chcę rozwodu”.
Ale konkretnie:
Największym błędem jest przyjęcie, że:
„Przecież prawda jest po mojej stronie, więc sąd sam to zobaczy”.
Sąd nie uczestniczył w Twoim małżeństwie. Nie zna historii konfliktów. Nie widział, co działo się za zamkniętymi drzwiami. Sąd pozna tę historię przede wszystkim poprzez:
Dlatego w sprawach o winę przygotowanie ma ogromne znaczenie.
Każda sprawa rozwodowa zaczyna się od historii. Ale nie każdą historię należy opowiedzieć sądowi od pierwszego do ostatniego dnia małżeństwa. Czasami najważniejsze są trzy wydarzenia. Czasami dziesięć lat wspólnego życia. Czasami kluczowe jest to, co klient uważa za drobiazg. A czasami sprawa, która wydaje się oczywista na pierwszym spotkaniu, po analizie dokumentów okazuje się znacznie bardziej skomplikowana.
Dlatego w sprawach o rozwód z orzekaniem o winie zaczynam od uporządkowania sytuacji:
co się wydarzyło → kiedy → co można udowodnić → jakie stanowisko może zająć druga strona → jakie są realne cele procesu.
Dopiero później można odpowiedzialnie zdecydować, jaką strategię przyjąć.
Jeżeli stoisz przed rozwodem i zastanawiasz się, czy w Twojej sprawie warto walczyć o ustalenie winy, potrzebujesz nie tylko odpowiedzi na pytanie „kto ma rację”. Potrzebujesz oceny, co rzeczywiście da się udowodnić i jakie konsekwencje może mieć konkretna strategia procesowa.
Co do zasady sąd rozstrzyga również o winie za rozkład pożycia. Może jednak zaniechać orzekania o winie, jeżeli oboje małżonkowie zgodnie tego żądają.
Nie. Zdrada może mieć bardzo istotne znaczenie, ale sąd bada również zachowanie drugiego małżonka oraz wszystkie przyczyny rozkładu pożycia.
Tak. Jeżeli również jej zawinione zachowanie przyczyniło się do rozkładu pożycia, możliwe jest przypisanie winy obojgu małżonkom.
Twierdzenia dotyczące przyczyn rozkładu pożycia wymagają odpowiedniego wykazania w procesie. Znaczenie mogą mieć między innymi dokumenty, wiadomości, zeznania świadków i inne środki dowodowe — zależnie od okoliczności konkretnej sprawy.
Nie zawsze. Wartość dowodowa konkretnego materiału zależy od sprawy. Czasami świadkowie są kluczowi, a czasami najważniejsze znaczenie mają dokumenty lub korespondencja.
Nie w takim znaczeniu, że małżonek „mniej winny” automatycznie zostaje uznany za niewinnego. Jeżeli zachowanie obojga małżonków w sposób zawiniony przyczyniło się do rozkładu pożycia, możliwe jest przypisanie współwiny.
To zależy od konkretnej sytuacji, celu procesu, dowodów, potencjalnych konsekwencji finansowych oraz ryzyka procesowego. Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla wszystkich spraw.
Obszar działania: Niegowa, Koniecpol, Szczekociny, Włodowice, Siewierz, Ogrodzieniec, Olkusz, Katowice, Częstochowa, Poręba, Poraj, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Zawiercie, Myszków, Żarki, Lelów
ul. Władysława Stanisława Reymonta 2/3
42-400 Zawiercie
Godziny otwarcia:
Poniedziałek: 8-17
Wtorek: 8-20
Środa: 8-17
Czwartek: 8-16
Piątek: 8-15
Soboty oraz inne godziny - tylko po wcześniejszym
telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
ul. Brzozowa 28
42-235 Lelów
Godziny otwarcia - Klienci przyjmowani są tylko po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
tel. kom. 883 768 968
e-mail: biuro@legeartis-kancelaria.pl
Z uwagi na częste wyjazdy do Sądu proszę o wcześniejsze
ustalenie terminu spotkania pod wskazanym numerem telefonu
lub za pomocą adresu poczty elektronicznej.
Niezbędne pliki cookies zapewniają prawidłowe działanie strony. Za Twoją zgodą wykorzystujemy także cookies analityczne i marketingowe. Swój wybór możesz zmienić w dowolnym momencie.