Odbieranie zeznań od świadków stanowi jeden z fundamentów postępowań prowadzonych przez sądy, prokuraturę czy organy ścigania. Prawdziwość relacji osób przesłuchiwanych ma bezpośredni wpływ na ustalenie stanu faktycznego oraz wydanie sprawiedliwego rozstrzygnięcia. Z tego względu polski ustawodawca przewidział surową odpowiedzialność karną za składanie fałszywych zeznań.
Spis treści:
Kiedy można ponieść odpowiedzialność karną za składanie fałszywych zeznań?
Czy pomyłka lub niepamięć również są karalne?
Czy można odmówić odpowiedzi na pytanie?
Fałszywe zeznania w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej
Czy można uniknąć odpowiedzialności za fałszywe zeznania?
Fałszywe zeznania polegają na podaniu nieprawdy lub zatajeniu prawdy podczas składania zeznań mających służyć jako dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy. Odpowiedzialność karna obejmuje zarówno aktywne wprowadzanie organów w błąd, jak i świadome przemilczenie istotnych okoliczności sprawy.
Podstawę odpowiedzialności stanowi art. 233 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym osoba składająca zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na postawie ustawy, która zeznanie nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Nie każde nieścisłe lub błędne zeznanie będzie stanowiło przestępstwo.
Odpowiedzialność karna za fałszywe zeznania powstaje wyłącznie wtedy, gdy spełnione są określone przesłanki.
Po pierwsze, osoba musi zostać przesłuchana w charakterze świadka lub występować w innej roli, w której przepisy nakładają obowiązek mówienia prawdy.
Po drugie, przesłuchanie musi odbywać się w ramach postepowania prowadzonego na podstawie ustawy, czyli przykładowo przed sądem, prokuratorem, policją działającą na polecenie prokuratora czy innym uprawnionym organem.
Po trzecie, przesłuchiwana osoba musi zostać uprzedzona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Brak takiego pouczenia co do zasady wyłącza możliwość przypisania odpowiedzialności z art. 233 Kodeksu karnego.
W praktyce pojawia się pytanie, czy świadek odpowiada karnie za błędne informacje wynikające z upływu czasu, stresu lub zwykłej pomyłki.
Odpowiedź jest jednoznaczna: nie.
Przestępstwo fałszywych zeznań może zostać popełnione wyłącznie umyślnie. Oznacza to, że świadek musi mieć świadomość, że przekazywane informacje są niezgodne z prawdą, a mimo to decyduje się je przedstawić organowi prowadzącemu postępowanie lub świadomie przemilcza istotne fakty.
Naturalne błędy pamięci, niepewność o do szczegółów czy rozbieżności wynikające z upływu czasu nie stanowią podstawy odpowiedzialności karnej.
Polskie przepisy przewidują sytuacje, w których świadek może odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie bez ryzyka odpowiedzialności karnej.
Zgodnie z przepisami postępowania karnego świadek może uchylić się od odpowiedzi, jeżeli jej udzielenie mogłoby narazić jego samego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. W praktyce oznacza to, że prawo przyznaje świadkowi możliwość ochrony własnych interesów oraz interesów najbliższych bez konieczności wybierania pomiędzy samooskarżeniem a złożeniem fałszywych zeznań.
Szczególne kontrowersje budzi sytuacja, w której osoba składa nieprawdziwe zeznania, chcąc uniknąć odpowiedzialności karnej za własny czyn. Orzecznictwo sądowe wskazuje, że prawo do obrony stanowi jedną z podstawowych zasad procesu karnego, jednak nie oznacza ono pełnej swobody w składaniu nieprawdziwych zeznań przez świadków.
Kluczowe znaczenie ma tutaj status procesowy osoby przesłuchiwanej. Oskarżony lub podejrzany korzysta z prawa do obrony i nie ponosi odpowiedzialności za składanie wyjaśnień niezgodnych z prawdą. Inaczej wygląda jednak sytuacja świadka, który co od zasady zobowiązany jest do mówienia prawdy.
Kodeks karny przewiduje możliwość uniknięcia odpowiedzialności w określonych sytuacjach. Dotyczy to przede wszystkim przypadku, gdy osoba dobrowolnie sprostuje swoje fałszywe zeznania zanim zapadnie rozstrzygnięcie w sprawie, której zeznania dotyczyły.
Takie rozwiązanie ma zachęcać świadków do skorygowania nieprawdziwych informacji i przyczyniać się do ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzeń.
Podsumowanie
Fałszywe zeznania należą do przestępstw godzących w prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, dlatego ustawodawca przewidział za nie surowe sankcje sięgające nawet 8 lat pozbawienia wolności. Jednocześnie odpowiedzialność karna nie obejmuje pomyłek, błędów pamięci czy sytuacji, w których świadek korzysta z przysługujących mu praw procesowych.
Najbezpieczniejszą zasadą podczas każdego przesłuchania pozostaje wyłącznie przekazywanie informacji, co do których świadek ma pewność oraz korzystanie z prawa do odmowy odpowiedzi w przypadkach przewidzianych przez przepisy prawa.
radca prawny Arleta Dub-Brych
Jakie są różnice pomiędzy radcą prawnym a adwokatem?
Obszar działania: Niegowa, Koniecpol, Szczekociny, Włodowice, Siewierz, Ogrodzieniec, Olkusz, Katowice, Częstochowa, Poręba, Poraj, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Zawiercie, Myszków, Żarki, Lelów
ul. Władysława Stanisława Reymonta 2/3
42-400 Zawiercie
Godziny otwarcia:
Poniedziałek: 9-17
Wtorek: 9-20
Środa: 9-18
Czwartek: 9-16
Piątek: 9-15
Soboty oraz inne godziny - tylko po wcześniejszym
telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
ul. Brzozowa 28
42-235 Lelów
Godziny otwarcia - Klienci przyjmowani są tylko po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
tel. kom. 883 768 968
e-mail: biuro@legeartis-kancelaria.pl
Z uwagi na częste wyjazdy do Sądu proszę o wcześniejsze
ustalenie terminu spotkania pod wskazanym numerem telefonu
lub za pomocą adresu poczty elektronicznej.